ايگناتى يوليانوويچ كراچكوفسكى ( مترجم : ابوالقاسم پاينده )

356

تاريخ نوشته هاى جغرافيايى در جهان اسلام ( فارسى )

ايتاليايى كه مسلك « انسانى » داشته‌اند ، در اين باب به او كمك كرده‌اند . قراين نشان مىدهد كه وى آثار بعضى از مورّخان لاتينى را نيز خوانده است . 98 جالب آنكه در باب نهم كه از معادن و گياه و حيوان سخن دارد ، از پلينيوس ياد مىكند و در آغاز آن گويد كه دربارهء اين گونه چيزها كه در آفريقا هست گفت و گو خواهد كرد مگر « بسيارى از چيزها كه پلينيوس آورده كه به حق مردى ممتاز بوده و روشى بىنظير داشته است ، ولى غالبا ضمن سخن از مسائل ساده مربوط به افريقا به خطا رفته است ، امّا اين گناه او نيست بلكه اطلاعاتى كه به دست آورده خطا بوده و شايد هم علاقهء او به تقليد مؤلّفان سلف مايهء آن شده است . به هر حال خطا در مسائل ناچيز نمىتواند صفات نيكويى را كه مايهء رونق و شكوه و زيبايى كتاب است از ميان ببرد . » 99 هدف تأليف كتاب را از خاتمهء آن توان دانست كه گويد : به طور كلى اين چيزهاى جالبى است كه من ، جووانى لئونى ، در همهء افريقا كه سراسر آن را گشته‌ام ديده‌ام و به خاطرم مانده است و روز به روز همهء آنچه را با چشم خويش ديده‌ام و در خور ياد كردن بوده يادداشت كرده‌ام و آنچه را ، از تنگى وقت يا سختى راه ، خود نديده‌ام از مردم موثّق كه ديده‌اند گرفته‌ام . آنگاه بكوشيدم تا اين مطالب پراكنده را به صورت كتابى درآورم . و آن را در رم به روز دهم ماه مارس 1526 از ميلاد مسيح به پايان بردم . 100 اثر بر طبق متن ايتاليايى به نه باب تقسيم شده كه اوّلى از افريقا به طور كلّى و از مردم بدوى سخن دارد . باب دوّم نواحى مراكش و شهرها و كوهها را وصف مىكند . سومى به شهر فاس اختصاص دارد ، چهارم به تلمسان ، پنجم به بجايه و تونس و ششم به طرابلس . هفتم از دولتهاى سودان ، و هشتم از مصر گفت و گو دارد . و باب نهم گزارشى مختصر از رودها ، حيوانات ، ماهيها ، پرندگان ، معادن و گياهان موجود افريقا به دست مىدهد . 101 لئوى آفريقايى از منابع خود كمتر ياد مىكند و اگر هم ياد كند به احتمال قوى از روى حافظه است . از مؤلفان معروف از مسعودى ، بكرى ، ادريسى ، ابن خطيب ، و ابن بشكوال نام مىبرد . 102 پيداست كه مؤلّفان مغرب را بهتر مىشناخته و اين طبيعى است . از ميان همهء مورّخان و جغرافى نويسان از مؤلفى به نام ابن رقيق بيشتر از همه نقل مىكند . در واقع لئوى آفريقايى طبقه بندى بديع قبايل عرب و بربر و مقدار زيادى مطالب مختلف و بلكه طرح عمومى تأليف خود را از لحاظ تاريخى و نژاد نگارى به اين شخص مديون است كه متأسّفانه هنوز او را بدرستى نشناخته‌ايم . 103 به نظر ماسينيون وى به نيمهء دوّم قرن سيزدهم مىزيسته است . 104 به هر حال